Dagboek Pater Van Doninck

Maandag 4 november 1918 tot en met zondag 10 november 1918

Maandag 4 november 1918 (dag 1548)
Kanon de hele dag bedrijvig in ’t westen.
Deze morgen om 8 begonnen Duitsers pindraadversterkingen te maken vanaf onze brug naar het bergsken in de boomgaard.
Onder de mis van 9 uur klommen 3 officieren op de toren met plannen en kaarten en kwamen een kwartier later beneden.
Duitsers gaan voort het kanadabos van L.Van Roie af te kappen. Een boom aan de straat viel op de electrische draden. Wel begon men ’s middags de draden te herstellen, doch tegen avond was er in de abdij maar gedeeltelijk verlichting.
Om 10 ½ zweefden 2 Entente-vliegers boven Bornem en werden van Temse uit fel beschoten door afweerkanonnen, maar ze bleven ongedeerd. Ze vlogen van oost naar west.
In de namiddag manoevreerden een heel eskader vliegtuigen boven Sint-Amands, Duitse en anderen, deze werden beschoten.
Tot 9 ½ uur hoorden we vliegergeronk boven ons en zagen we lichtsignalen geven vanuit Temse.
Honderden mensen, grote en kleine kinderen sprokkelden hout in de Donk door de Duitsers afgekapt.

Dinsdag 5 november 1918 (dag 1549)
Leo deed in de parochiekerk een gezongen mis voor de vrouw van Fr.Van Ranst, die hare kerkgang deed! (zie 10 september)
Regen. Om 8 ½ vlieger oostwest, zeer laag boven de abdij.
De hele nacht zware ontploffingen hoorbaar. Kanon overdag zeer bedrijvig.
Men gaat voort met gaten kappen in onze muur vanaf de kerk naar de brandspuit.
Om 8 uur begonnen de Duitsers in de Donk de 10-jarige kanadabomen af te kappen van weduwe Muys. Deze verwittigd, verkocht ze dadelijk aan dikke Spiessens voor 1 frank stuk. En zo konden de schavuiten er niet mee gaan schuiven. Sommige afkappers zeggen luidop dat die vernieling maar dient om de kapitalisten te plagen, ze zetten de schooljeugd aan om ’t hout weg te sleuren.
Tegen morgenavond worden 250 soldaten-muiters naar Bornem aangemeld.
De burgemeester verneemt dat zijn zoon Etienne aan de arm gekwetst is.
De pastoor doet niet dan jammeren over zijn inkwartiering.
Men vertelt dat er van België niets meer naar Duitsland mag uitgevoerd worden en dat daarom Rittmeister Von Backhausen cum suis hun overschot aan eieren, boter en andere levensmiddelen verleden week hebben ingepakt en verzonden.
Tinneke van Zwarte van Leiris laat uitbellen dat zij een koe heeft geslacht en de mensen verzoekt hun gezinskaart mee te brengen.
De Spaanse ziekte woedt voort. Dokter Lanssens, Poodts en kinderen, meid van de pastoor, enz.
De Keizer van Bornem in de Kloosterstraat tegen een op wacht staande Pruis: Gij staat daar in de weg voor mij! - Waarom? - Wel ik zou ik hier mijn gerief kunnen vinden!” – Wat moet ge hebben? – Wel, pindraad! – neem wat er belieft en de keizer mits een paar marken, nam zijn gerief mee op een karke.

Woensdag 6 november 1918 (dag 1550)
Regen de hele dag. Het kanon buldert voort.
2 vliegers in de voormiddag oost-west.
Om 10 uur bezoek van madame de gravin die zegt dat de sassluizen open staan en de Weert onder water komt.
Om 12 uur komt een Duits kwartiermeester zeggen dat wij tegen 2 uur 220 Zivilgevangenen moeten verwachten. Juist om 2 uur komen ze natberegend onder ’t geleide van 25 Duitse soldaten binnen.
Sommigen dragen pakken. Ze worden verdeeld tussen kapittel, studiezaal, St.-Thomaskapel onder en boven. Het zijn burgermensen en arbeiders tussen 15 en 45 jaren, door de Duitsers uit West-Vlaanderen, Heist aan Zee, Westcapellen, opgejaagd sedert 1 oktober. Te Waarschoot waren ze 15.000 man en geraakte dooreen. Een man liet zijn vrouw met 10 kinderen achter, een andere had zijn 2 jongens bij hem. 36 uur moesten ze in een schip samengepakt liggen om een weg van 4 uur af te leggen. Te Gent bleven ze 14 dagen op straat slapen en overdag werken met schepen te laden. Wierpen veel in ’t water of in stukken. Ze kregen nooit werkloon. Een stuk droog brood per dag. Eten door comiteit of burgers toegestoken, werd hun dikwijls ontzegd. Op een wagen met pakken geladen, lag een 15-jarige jongen doodziek. Werd van hier naar ’t hospitaal van Sint-Niklaas gebracht. Een twintigtal van die mensen lagen in de pand op stro tussen studiezaal en Sint-Thomas. Er was ook een concierge bij van graaf de Henricourt de Grünne. Verleden nacht sliepen ze in de kerk van Opdorp. In al hun miserie zijn de mannen toch opgeruimd en vrijpostig jegens de Duitsers. Deze schijnen zich hier ook wat menselijker te gedragen ten hunnen opzichte. De Duitsers slapen in ’t hospice en ’t ziekenhuis. Een wachtpost van 4 man houdt de orde.
Om 3 uur liet het comiteit van Bornem soep en brood uitdelen. Onze pand was totaliter met tafels en planken afgesloten aan Sint-Bernardusbeeld en Sint-Jozef erna.
Drukkende atmosfeer deed zich dadelijk gevoelen. Op de trap naar onze gemakken was ook een afsluiting gemaakt. Lucht van een varkensstal.

Donderdag 7 november 1918 (dag 1551)
Regenachtig. Geen kanon hoorbaar.
Onze jonge os vandaag geslacht, woog 110 kilo geslagen vlees.
Over nacht nogal rustig. Om 6 uur begon het te rumoeren onder de ingekwartierden. Ze werden gevraagd of liever gedwongen te gaan werken, maar de grote meerderheid weigerde volstrekt.
In de Donk staan de weiden reeds onder water. Om 2 uur item. Om 4 uur passeren 2 vliegers zeer laag over de abdij.
Om 4 ½ komt P.Maurus Wirth van Stams, geb.Munchener, in tenue van Feldgeistlicher hier aan – bedient de lazaretten van Antwerpen – 40 maal de H.H.Sakramenten op een namiddag – 300 mark bezoldiging/per maand – soms 3 missen op één voormiddag – H.Sakrament immer op zich dragend, vandaag niet – grabreden zu halten fur jeden einzelven soldat.
Rittmeister Van Bachhausen, Kaufmann, religiös indifferent – somst gut, macht geschäfte überall einkaufend um nach Hause zu schicken. Leutnant (Solman), geb.Jude, verdorvener Kerl. In Audenaerde viel unheil gestiftet (?) – die Kommandantur überall ein clique – bleiben und halten zusammen und jeder toet was er will.
P.Maurus sehr demokratisch gesinnr. Konig Ludwig personlich gut kathol. Aber ja keine eigenschaften eines Könings – soll abtreten. Morgen wahrscheinlich waffenstillstand.

Vrijdag 8 november 1918 (dag 1552)
Regenachtig. Men verwacht allen ogenblikken de tijding van de wapenstilstand. Ondertussen blijft het kanon in ’t westen voortbulderen. Vliegers passeren om 9 ½ (2) om 12 uur (8) om 1 ½ (2) om 3 ½ (2)
P.Maurus na om 6 uur mis gelezen te hebben, vertrok om 8 ¾ terug naar Antwerpen. Hij liet een goede indruk na, en een afdruk van een portret des laatsten abt van Ebrach (Montag) Dit portret lang vruchteloos gezocht, vond hij bij een familie des abtes in Heidelberg, ook het portret diens broeders, Oesterreichis officier.
Ik gaf hem ter ruiling voor anderen enige dubbele ex-libris.
Deze morgen was het gemak van ’t hospice verstopt door de Duitse wacht die er stro etc. hadden ingeduwd – op eene ietwat? harde bemerking van de econoom tegen een ander betreffende de soldaten, begon deze in de zaal een hels lawijd te maken en te roepen dat het overal de geestelijken zijn die de Duitse soldaten beschuldigen van alles kapot te maken. De econoom maakte dat hij weg kwam.
Om 12 uur komt een kwartiermeester plaats zoeken voor 100 Manschaften tegen avond verwacht.
Gestorven: de Klister – Colet Schutters – de vrouw van Jef Ei
Men vertelt dat Sint-Amands en Oppuurs maandag moeten ontruimd worden als er nog geen wapenstilstand is daartegen.

Zaterdag 9 november 1918 (dag 1553)
Er waren in de parochiekerk 3 lijkmissen: Col.Schutters-Van Gucht (vrouw van Jef Ei).
Prachtig weer. Nog geen wapenstilstand merkbaar.
Vliegtuigen ronken al heel vroeg, hoog en laag rondzwevend. Om 7 ¾ begonnen afweerkanonnen vanuit Temse de vliegers te beschieten en duurde met tussenpozen tot in de avond. Om 2 uur namiddag kwam een stuk schrapnell tegen onze kerkdeur gevlogen, mensen die te biechten kwamen, zagen stukken voor hun voeten vallen. Aan de gendarmerie Kloosterstraat ontplofte een bom in de grond. Item in ’t huis van Pol Schuim kwam een stuk in huis gevlogen, waardoor een Duits soldaat aan de arm gekwetst werd.
Onze ingekwartierde gedeporteerden kregen deze morgen bericht zich gereed te maken om te vertrekken naar Willebroek. Er waren reeds verscheidene ontvlucht over de muur, langs ’t kerkhof, enz. Dune, concierge van graaf de Grunne bracht om 7 ½ zijn pakken langs de pandhof in onze calefact en ontkwam langs de kerkdeur en langs ’t dorp naar het kasteel bij L. den boswachter bijtijds verwittigd.
Om 11 uur kwamen 2 wagens de pakken bagagiën opladen, en de mannen onder Duitse geleide, de meesten met een stok of knuppel ter hand trokken blijgemoed af in de zekerheid dat de wapenstilstand nabij was. Velen bedankte paters en broeders voor het goed onthaal. Wel hadden sommigen in ons peënveld nogal enige leemtes gemaakt, in Sint-Thomas en elders nogal enige nagels geslagen en mannekens getekend, zo dicht mogelijk rond het kruis, enige honderden geparfumeerde schildwachten neergezet, doch on onvermijdelijke miseries werden goedmoeds opgenomen en met medelijden zagen we de ongelukkige mensen optrekken. Een hunner had een liedeken te Gijsegem gerijmd, dat onder hen met animo werd gezongen.
Omtrent 1 uur kwamen 500 Duitse soldaten inkwartiering nemen in de scholen centrum, broeders, Presentatie. De zusters kregen ook aanzegging dat morgen in de speelzaal der kostschool Evangelischer Gottesdienst zou gehouden worden.
Om 11 ½ is Martinus naar Oppuurs gegaan, onderpastoor ligt met Spaanse ziekte te bed en Leonardus gaat op assistentie naar Mariekerke.
Wegens de hoge waterstand in de Weert moesten de 47 Franse evacués weggebracht worden naar Rijmenam met de namiddagtrein van 4 uur, maar de Duitse treinoverste zegde geen orders te hebben en wilde ze niet opnemen. De Duitse kwartiermeester liet de mensen in Bornem onderbrengen. De pastoor van de Weert die ze vergezelde tot aan de statie, kwam om 5 uur hier aan met 7 vrouwen, 3 bejaarden, 3 jongere, een klein meisje en een jongetje, met een Quartieranweisung voor één nacht. Morgenvroeg om 3 ½ zouden ze vertrekken met de eerste trein naar Rijmenam bij Mechelen. Enkele strozakken of matrassen werden in de eerste spreekkamers gebracht, koffie geschonken. Ze zouden beurtelings waken om bijtijds om 3 uur te kunnen vertrekken.
Onze Senior herinnert zich nog dat er in zijnen tijd, maar ’t is lang geleden, ook vrouwvolk in het vreemdkwartier gelogeerd heeft.
Om 5 ½ komen nog 20 Duitse soldaten inkwartiering zoeken in ’t nieuwe ziekenhuis.

Zondag 10 november 1918 (dag 1554)
Evangelische Gottesdienst werd niet gedaan. De katholieke in het gasthuis.
Deze morgen 5 minuten voor 3 uur geweldige schok die heel het huis enige sekonden deed daveren. Item om 3 ½ en 3,40 namiddag.
Vanaf 7 uur deze morgen tot het donkert doorkruisen vliegers de omtrek, rond 4 uur werkten de afweerkanonnen te Sint-Amands-Baasrode tussen de zwermen vliegtuigen.
De Franse evacués zijn deze morgen met de trein vertrokken. Item de 20 Duitse soldaten gisterenavond ingekwartierd.
Om 10 uur voormiddag komt een Duitse kwartiermeester uit onze refter, sedert enige dagen magazijn geworden, kachels en kachelbuizen, emmers, cellucoïden halen voor de gemeentelokalen waar 500 Duitse soldaten zijn aangekomen, muiters van Berlijn die naar ’t front moeten, maar niet willen. De oversten worden zichbaar nervös und herablassend.
Om 3 uur namiddag komen 5 Duitsers kamers (3) op ’t hospice in beslag nemen voor korten tijd. Ze schijnen niet op hun gemak te zijn. Feldwebels.
Om 5 uur komt Prof.De Vos van Sint-Amands met het "Vaderland” dat in grote letters aankondigt het aftreden van Keizer en Kroonprins van ….
Sint-Amands staat ingepakt om morgen naar Heist o/d Berg te vertrekken.
Deze morgen om 7 ½ controle, dat rustig verliep.
Reacties

IN DE KIJKER

Maandag 23 december 1918 (dag 1597)Regen en stormvlagen.Om 10 uur zijn er 2 boerkes van Lokeren hier aangekomen en waren overgelukkig hier op onze stal hun koebeest, Paula, terug te v...
Maandag 16 december 1918 (dag 1590)Van Hingene heb ik ons kleinste ciborium terug naar huis gebracht, dat daar bij de Zusters binst den oorlog in gebruik was, het hunne met ander kerk...
Maandag 9 december 1918 (dag 1583)In ’t gasthuis heb ik na de mis het H.Oliesel toegediend op aanvraag van de pastoor aan juffrouw Feytens, die daar reeds enige weken in pensioen was...
Maandag 2 december 1918 (dag 1576)Kannes, het kauwke van Leonardus, sedert een paar dagen onpasselijk, lag deze morgen om 4 uur dood in zijn mandje op de calafact. Begraven om 10 ¾ L...
Maandag 25 november 1918 (dag 1569)Gisteren zijn 3 gendarmen te Bornem in het huis van juffrouw Z.Brijs gekwartierd.Tegen 7 uur deze morgen is Ven.P.Senior Nivardus, 88 jaar, op vacant...
Maandag 18 november 1918 (dag 1562)In Hingene had pastoor Verhaegen vanaf de preekstoel het nieuw Belgisch volkslied voorgelezen en aangeprezen, en er werden 600 exemplaren in die voo...
Maandag 11 november 1918 (dag 1555)Deze morgen 4 ½ eerste kanonschot hoorbaar. Af en toe nog een. Dus nog geen wapenstilstand?Om 8 ½ komt een officier, de bangmaker Pic…… en 2 soldaten...
Maandag 4 november 1918 (dag 1548)Kanon de hele dag bedrijvig in ’t westen.Deze morgen om 8 begonnen Duitsers pindraadversterkingen te maken vanaf onze brug naar het bergsken in de boo...
Maandag 28 oktober 1918 (dag 1541)Veel oefeninggeschut aan de Scheldekant.Vliegtuigen ronken de hele dag door in de omtrek.Ter gelegenheid van mijn 10e professiejaar stond er een bloe...
Maandag 21 oktober 1918 (dag 1534)Postulant Beukelaers komt om 12 uur hier aan.Onder de Sexten komt een Duits kwartiermeester met 2 soldaten plaats vragen voor 500 soldaten. Legt bes...
Maandag 14 oktober 1918 (dag 1527) Het kanon heeft de hele nacht getrommeld en blijft de ganse dag aan ’t woord. Zuid-west.Onder de mis van 9 uur passeert een vliegtuig, om 10 uur 3 ...
Maandag 7 oktober 1918 (dag 1520)Op 2e kermisdag woonden onze broeders de hoogmis en de Vespers bij in de koor. Weinig volk in de missen.Meneer Prior gaat om 7 ½ met de boot naar Antw...
Pater Benedictus Van Doninck werd op 9 oktober 1858 in Herentals geboren  als Josephus Dionysius Van Doninck.  Op 19-jarige leeftijd trad hij binnen bij de Cisterciënzers te B...