Dagboek Pater Van Doninck

Van maandag 15 juli 1918 tot en met zondag 21 juli 1918

Maandag 15 juli 1918 (dag 1436)
Gosuinus schrijft een brief (getypt) aan de Prior en laat weten dat ze te Gastel op de pastorij de jubilé gevierd hebben van 50 jaar professie van broeder Bonifacius. De jubilaris echter heeft er weinig van genoten.
Hugo ontving uit Schiedam een attestatie van de dokter, verlangd door de Duitse overheid, en ging ermee om 2 ¾ met de trein naar Mechelen, waar ze stellig beloofden dat … hij een pas zou krijgen.
Meneer Prior ging deze middag om een gerij uitzien naar boer Van den Berg voor de zusters van ’t gasthuis die naar Asse willen gaan.
Om 2 uur is de deken van Puurs met de pastoor van Bornem hier aangekomen. Ze kwamen vertellen dat er dit jaar in het seminarie te Mechelen geen retret zou plaats hebben, maar dat volgens het verlangen van de kardinaal de priesters in hun respectieve dekenij naar het een of ander klooster of abdij een stille retret moeten gaan doen. Ze hebben dus genen predikant nodig. Er zijn in de dekenij Puurs zowat 20 retrettanten, en de deken vroeg of die in 4 weken verdeeld hier in de abdij kost en logement zouden kunnen krijgen. Ik had er geen bezwaren tegen en de Prior die om 3 uur thuis kwam evenmin. Indien er nadere bepalingen vast te stellen waren, zouden die eerstdaags worden meegedeeld. De overeenkomst tussen de Kardinaal en de Duitse overheid onlangs getroffen nopens de eindexamens van het middelbaar onderwijs, is door de Duitsers nietig gemaakt, zei meneer de deken. Kwart voor 4 uur gingen de heren weg.
Te Wintam is deze dagen in de Rupel de monding van het zeekanaal Brussel voor de vaart geopend. Graaf Leo d’Ursel en cie. was verleden week per boot van Brussel te Wintam aangekomen.
De weeskinderen van het gasthuis komen vandaag rode beziën plukken om geperst te worden. Er werden geen verkocht of schoon de prijs 4 frank de kilo nogal verlokkend was. De opbrengst overigens was niet overvloedig, en broeder Paulus weet met zijn beziënsap een fris en goedkoop drankje 'ad biberes' te fabriceren, waarbij het beste oorlogsbier geen vergelijken kan halen.
Ondanks verbod van voor 20 dezer koren te pikken, stond er op de Hingene Kouter reeds een heel partij op struiken. Jules van de houten molen had er zelfs al een bakzak van gemalen.
De hele dag zwaar geschut hoorbaar ten Zuidwesten.

Dinsdag 16 juli 1918 (dag 1437)
Deze nacht om 1 uur werden de meesten gewekt door een ontploffing die deuren en vensters in de abdij deden rammelen.
S.Stephanus tracteerde met een glas wijn en lange recreatie.
Kanongebulder hield nacht en dag aan. Deze morgen onweder.
Om 12 uur bezoek van de pastoor van Liezele met zijn vader. Hij had deze morgen een schooljongen met een briefje naar de abdij gestuurd om zijn komst te melden, maar de jongen te laat in de broederschool aangekomen, zond zijn kameraad na de school met het briefje, toen de pastoor een half uur hier was.
Victor Verhaegen, vrijwilliger-soldaat, die reeds verleden jaar dood was gezegd (uit vergissing met een gelijknamige V.V. uit Vlaanderen) zou nu toch werkelijk gesneuveld zijn te Diksmuide en begraven te Adinkerke. De familie blijft toch nog hopen dat het nieuws weer voorbarig is.
Gisterenavond was een wagon suiker voor de activistenwinkel aangekomen op de statie en maar gedeeltelijk gelost. Deze nacht werden 3 kisten suiker op de statie ontvreemd. De uitverkopers zelf worden verdacht van medeplichtig te zijn. Aan de ingang van de activistenwinkel waar deze morgen "stekskens” werden verkocht, hield een Duitser de wacht en een champetter wandelde open en af de trottoir.
Boter, vet, suiker, honing, werd in de laatste dagen veelal over dag door gesmokkeld in een … beirton, totdat de politie ook daarin de neus kwam steken.

Woensdag 17 juli 1918 (dag 1438)
Kanon de hele dag door gehoord.
Om 12 uur juist voor de reftertijd, werd in het kapittel gestemd voor de professie van broeder Marcus te Gastel, ad instantiam R.d.Abbatis. De 8 uitgebrachte stemmen waren favorabel, één onthouding (n.Martinus) onbevoegd in zijn oordeel?
Om 1 uur is de Prior naar Puurs gegaan om met de deken nopens de retrettanten te spreken. Deken afwezig. Onderpastoor met de zaak gelast.
Van 3 ½ tot 4 ½ bezoek aan de bibliotheek door de commissieheren van monumenten. Ferd.Donnet (pres), Stroobant en Schobbens, griffier van Antwerpen, met hen was meneer Jos Van Roie die hun het kasteel had laten zien. Ze hebben niets gebruikt, maar waar tevreden met een paar onze ex libris.
Te Antwerpen, zegden ze, zijn boekveilingen genoeg maar de boeken worden aan ongelofelijk hoge prijzen opgekocht door en voor Duitsland.
Tony Cammaert verblijft in het huis zijner tante naast Is.De Wachter. Dr.Craenleux van Antwerpen geraadpleegd, heeft hem 10 dagen absolute bedrust voorgeschreven. Hij lijdt aan tuberculose, en de kinderen mogen er niet bij komen.
Te Puurs, zegt men, is de winkel der actvisten geopend, ofschoon de gemeente de gevraagde borgsom niet heeft willen storten. De zoon van notaris Verbelen zou ook gesneuveld zijn aan het front.

Donderdag 18 juli 1918 (dag 1439)
Placidus is met de trein vertrokken naar Velm.
Deze morgen rond 8 uur ontstond er brand in het bakhuis van buurman Fr.Verstraeten, maar bleef beperkt binnen het gebouw.
Om 9 ¾ komt De Pooter van Mechelen onze donderroeden nazien. Hij werd geholpen door zijn knecht, maar kwam vandaag niet klaar. Het was 2 jaar geleden. Sedert waren 4 stangen door de bliksem getroffen geworden: toren, bibliotheek, keuken en vreemdenkwartier.
Eergisteren heeft Martinus in een klem een grote patrijs gevangen, die in triomf naar huis werd gebracht en vandaag ’s middags de Ven.P.Senior werd voorgezet. Gisteren werd in dezelfde klem een onzer katten gevangen, die er met een kreupele poot van af is gekomen. Daar werd natuurlijk geen triomf voor gekraaid, want de koei- en kattenbroeder liet zulke vervaarlijke dreigementen horen, dat de "toekker” niet uit zijn schelp kwam en de klem "in tuto” bracht.
Geen kanon hoorbaar. Een vlieger om 4 ½ namiddags.

Vrijdag 19 juli 1918 (dag 1440)
Om 2 ½ is De Pooter van Mechelen met zijn knecht vertrokken.
In de activistenwinkel van Mil Van Fraeyenhoven werd vandaag suiker verkocht. De baas heeft heel wat moeite gehad om de gezinsboekjes in orde te krijgen, vermits het comiteit weigerde de zijne af te geven. De borgstelling van de gemeente schijnt ook niet meer van doen te zijn. Boze tongen vertellen dat de "Ster” die borgsom zou gestort hebben.
De vliegers van gisterennamiddag hebben op verschillende plaatsen portretten laten vallen van ’t Koningspaar Albert–Elisabeth. Ook de bijliggende Duitse strooibiljetten werden gevonden en door smid Lauwers mij ter hand gesteld. Of deze wel van Duitse afkomst zijn is twijfelachtig. Bij de portretten van Koning Albert–Elisabeth was een oproep tot de Belgen om de (21e) Nationale feestdag te vieren.
Ons werkvolk begon vandaag ons koren te pikken. Oostwaarts van de dreef.
Verscheidene gevallen van de Spaanse ziekte onder de schoolkinderen.

Zaterdag 20 juli 1918 (dag 1441)
Placidus is deze morgen 9 ½ thuis gekomen van zijn reis naar Velm.
Om 7 uur is Martinus naar Lippelo St.Antonius gaan vieren.
De boswachter Louis bracht vanwege de gravin een Duitse brief ter vertaling – een bericht nr... van generaal gouvernement van Brussel, dat aan het generaal gouvernement van Antwerpen is toegestaan op de eigendommen van gravin de Marnix te Bornem te jagen met uitzondering van het park binnen de brede grachten van het kasteel.
Om de wilde eenden niet te verjagen zouden er geen jachtgeweren gebezigd mogen worden! De Duitsers waren van plan geweest hun logement op het kasteel te komen nemen voor het jachtseizoen. Zodra madame daar kennis van kreeg, liet ze protest aantekenen en weten dat ze eerstdaags met haar kleinkinderen het kasteel zelf zou komen bewonen. Dien tengevolge moest er logist gereed gemaakt worden op de Dilft, waar voor de 3 jagers 2 kamers moesten beschikbaar zijn. De boswachter zei dat was- en bedgerief ten koste waren van het kasteel. De Duitsers zouden ook nog een benedensalon gewild hebben om café te drinken, maar daarin gelukten ze toch niet.
Geschut de hele dag hoorbaar. Langs Oppuurs passeren veel ambulanstreinen.

Zondag 21 juli 1918 (dag 1442)
Feest van België’s onafhankelijkheid gevierd in alle kerken, met Te Deum en Brabaconne. Onze Ven.Senior organist zette na de mis ook de eerste tonen in van de Nationale zang maar geraakte van zijn thema en ’t verliep in een fantasie.
Voor de 9 ½ kilo tabak, die we verleden jaar te kort hebben ingeleverd, zullen we een Belgische boete te betalen hebben van 126 frank + een nog onbepaalde Duitse.
Leonardus is om 1 uur te middag thuis gekomen van Mariekerke, waar alle de boten der smokkelaars door de Duitsers zijn in beslag genomen.
Martinus komt thuis van Lippelo om 7 ½ deze avond.
De Prior gaat tegen 8 uur deze avond naar het gasthuis slapen om er morgenvroeg na de mis met 3 zusters een bezoek te gaan brengen te Asse.
Leonardus bracht van het dorp een nieuwe profetie mee: Een nonneke van Berchem voorspelde 1) dat ze wel een H.Mis zouden hebben ofschoon de E.H.directeur onverwachts op reis was moeten gaan voor 3 dagen … en ’s avonds kwam er een parer Jezuïet voor 3 dagen logist vragen. 2) de tweede dag zei de profetesse tegen de pater: E.Pater gij hebt verdachte brieven op u, de Duitsers zullen u komen halen, maak u spoedig uit de voeten! Belachelijk, zei de pater, hoe kunt gij weten dat ik brieven op mij draag. Ernst is het, maak spoed. De pater vertrok en een uur later kwam een Duitse patrouille de pater zoeken. 3) diezelfde non profeteerde dat de bondgenoten nog deze maand succes zouden behalen. Schitterend succes in augustus, nog meer schitterend in september en dan de vrede.
Feitelijk zijn de oorlogstijdingen van het front gunstiger geworden en brengen weer moed onder het volk.
Pater Van Doninck hield een oorlogskroniek bij, dewelke hij schreef op kleine blaadjes papier. Hij kon ze gemakkelijk verbergen bij eventuele huiszoekingen in de abdij. Pas later schreef hij deze aantekeningen over in kleine handschriften.
Dit dagboek geeft ons nu 100 jaar later een unieke kijk op de gebeurtenissen tijdens de oorlogs-jaren, het dagelijkse leven en hoe de mensen in onze streek reageerden op de nu eens angstige en dan weer hoopvolle momenten, die de oorlog met zich meebracht.


Let op !
Het dagboek leest soms wat moeilijker. De eigenaardige zinsbouw of dialectwoorden hebben we vaak niet verbeterd. Soms zijn ook foutief gespelde woorden of werkwoordvormen blijven staan.
Dit deden we om het dagboek zo authentiek mogelijk weer te geven.

Downloaden
Je zal de verschillende delen van het dagboek in pdf kunnen downloaden via bovenstaand menu en zo een volledig boek samenstellen. Deze zullen telkens enige tijd na de respectievelijke week beschikbaar zijn.


Men moet rekening houden met het feit dat het toch een gekleurde bron is. Het is geschreven vanuit de besloten en veilige abdij, vanuit een strenge katholieke achtergrond en met nog een groot standenverschil tussen notabelen en religieuzen enerzijds en het gewone volk anderzijds. Hier en daar wordt kritiek gespuid of een aanmanende vinger opgestoken, maar ook dit moet geïnterpreteerd worden in de tijdsgeest van toen. De kritische opmerkingen schreef pater Van Doninck vaak in de marge of tussen haakjes erbij.

Abt Thomas Schoen schreef op de binnenkaft van het handschriftje 1914 enkele opmerkelijke notities !
  • Het gezegde indachtig "Verba volant, scripta manent" heb ik voor hen die enig belang zouden stellen in de lezing dezer kroniek (augustus 1914-juli 1922) nuttig geoordeeld een woordje vooraf te zeggen, waarmede voor een goed oordeel rekening dient gehouden. Schrijver dezer oorlogs- en na-oorlogskroniek is (was) iemand met veel talenten. Iemand die veel weet, ja, een geleerde die ook niet onaardig schrijft, maar alles toetst aan zijn soms eigenaardige opvattingen waaraan hij pertinent vasthoudt. In die geest is ook deze kroniek geschreven. Hij maakt waar hij kan bijtende en spottende aanmerkingen ..."

IN DE KIJKER

Maandag 15 juli 1918 (dag 1436)Gosuinus schrijft een brief (getypt) aan de Prior en laat weten dat ze te Gastel op de pastorij de jubilé gevierd hebben van 50 jaar professie van broed...
Maandag 8 juli 1918        (dag 1429)Om 9 ¾ passeert een vlieger boven de abdij, Branst–Puurs. Item om 5 uur in tegenovergestelde richting. Item om 7 ½ w...
Maandag 1 juli 1918(dag 1422)Om 12 uur bezoek voor Nivardus van 2 nichten.In het dorp is aangeplakt dat de maximumprijs der patatten gesteld is op 28 frank de 100 kilo. Een slimmerik he...
Maandag 24 juni 1918 (dag 1416)Deze morgen 7 uur passeert een 2-dekker over de abdij. Koers west-oostIn de voormiddag komt zich een postulant van Sint-Niklaas aanmelden voor het koor...
Maandag 17 juni 1918 (dag 1408)In de danskoten werd spel gehouden tot den morgen 3 uur. De Duitse politie bleef er tot het laatste meedoen! Om 9 uur was de straat nog vol kermisgaste...
Maandag 10 juni 1918 (dag 1401)Nivardus voelde zich deze morgen sterk genoeg om de H.Mis te lezen in Thomas’kapel, maar hij bracht het niet verder dan de Introït ten einde. Toch was ...
Maandag 3 juni 1918 (dag 1394)De pastoor van Kalfort komt deze middag eten en gaat dan tegen 3 uur voort naar Branst ter pastoorsconferentie.Grote opschudding tussen de vluchtelingen!...
Maandag 27 mei 1918 (dag 1387)Het kanon is nacht en dag hoorbaar.Meneer Van Durme bevestigde vandaag dat Von Hindenburg zich zou gezelfmoord hebben, volgens ’t zeggen van de Duitsers...
Maandag 20 mei 1918 (dag 1380)Geen kanon hoorbaar overdag.Men vertelt dat de Koning van Beieren te Sint-Niklaas is gekomen.Te Mariekerke eerste mis van de gisteren te Mechelen gewijde ...
Maandag 13 mei 1918 (dag 1373)Leo is om 7 uur met den “omnibus” naar Grimbergen gereden om zijn kozijn die te Brussel woont, te gaan bezoeken.In de Presentatie was er Gedurige Aanbiddi...
Maandag 6 mei 1918 (dag 1366)Benedictus met een gezwel onder de neus geplaagd, laat zich om 3 uur door dr.Van den Abbeele opereren.Het kapittelklokje sedert de oorlog niet meer gebrui...
Maandag 29 april 1918 (dag 1359)In het Pensionaat rentrée van de kostschoolkinderen.Om 10 uur bezoek voor Bernardus van zijn schoonzuster uit Brussel met 2 kinderen. Vertrek 2 ½Een pa...
Maandag 22 april 1918 (dag 1352)HH.Abt laat meneer Prior per kaart weten dat brood en vleesrantsoen in Holland niet groot is en de toekomst alles behalve rooskleurig is.Em.Bellon vro...
Maandag 15 april 1918 (dag 1345)Te nacht om 2 uur moesten de uurwijzers een uur vooruitgeschoven worden, zodat de Belgische officiële tijd 3 uur werd de Duitse 4 uur.Publieke instell...
Maandag 8 april 1918 (dag 1338)Om 8 uur voormiddag passeert een vliegtuig van zuidwest naar noordoost.Om 9 1/2 in de parochiekerk 1e mis van Em.Cammaert. Pastoor assisteert met koork...
Maandag 1 april 1918 (dag 1331)Leonardus is om 10 uur thuis gekomen van Mariekerke, waar het alle dagen kermis is - café chantant - danspartijen - toneelstukken door krapuul van Antw...
Pater Benedictus Van Doninck werd op 9 oktober 1858 in Herentals geboren  als Josephus Dionysius Van Doninck.  Op 19-jarige leeftijd trad hij binnen bij de Cisterciënzers te B...